ابو سوداء مىگويد : ضحاك بن مزاحم بلخى مجسّمهء تقوا بود . « 1 » ابو القاسم جويبر بن سعيد بلخى مىگويد : ضحاك بن مزاحم بلخى شهادت اشخاصى را كه زكات نمىدادند ، قبول نمىكرد و آنها را در شمار گناهكاران به حساب مىآورد . قرّة بن خالد مىگويد : ضحاك بن مزاحم هميشه مشغول ذكر « لا حول و لا قوّة الّا باللّه » بود . « 2 » سعيد بن سليمان واسطى به نقل از ابو عبد اللّه ميمون مىگويد : ضحاك بن مزاحم بلخى در تفسير آيهء كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِما كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتابَ « 3 » چنين مىگفت : آنهايى كه قرآن را مىآموزند و از فقهايند . . . خير الدّين زركلى در كتاب الأعلام ، او را از جمله مفسران بزرگ و از مربيان نامى جهان اسلام به حساب آورده است . « 4 » ابن حبيب از او به عنوان اشرف المعلّمين و الفقهاء ياد كرده است . « 5 » چند روايت از ضحاك بن مزاحم را براى نمونه نقل مىكنيم . عن الضّحاك بن مزاحم ، عن ابن عباس ، عن النبى صلّى اللّه عليه و آله قال : ما من يوم إلّا و للّه فيه عتقاء يعتقهم من النّار ، إلّا يوم الجمعة ، فإنّه ما فيه ساعة إلّا و للّه عتقاء يعتقهم من النّار . « 6 » عن الضحاك بن مزاحم ، عن ابن عباس ، فى قوله عز و جل [ فسلام لك من اصحاب اليمين ] قال : امان لامتك يا محمّد لا احرقهم بالنار . « 7 » عن الضحاك بن مزاحم ، عن ابن عباس قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : أشراف أمّتى حملة القرآن و أصحاب الليل . « 8 » ابن عباس گفت : به پروردگارم سوگند كه نه دهم دانش به على عليه السّلام داده شده است و او

--> ( 1 ) - همان ؛ مشاهير علماء الأمصار ، ص 308 . ( 2 ) - همان . ( 3 ) - آل عمران ، ( 3 ) آيهء 79 . ( 4 ) - الأعلام ، زركلى ، ج 3 ، ص 215 . ( 5 ) - همان ؛ ربيع الابرار ، ج 1 ، ص 99 . ( 6 ) - سير اعلام النبلاء ، ج 14 ، ص 548 . ( 7 ) - تاريخ جرجان ، ص 21 ، 170 - 171 . ( 8 ) - تاريخ جرجان ، ص 177 ، 199 ، 452 .